Knidos Antik Kenti

Yarımadanın en ucunda, Ege ile Akdeniz'in birleştiği noktada kurulmuş antik Karya kenti. Dor kentlerinden biriydi; Halikarnassos, Kos ve üç Rodos kentiyle birlikte Dor Heksapolisi denen altılı birliğe bağlıydı. Kent MÖ 4. yüzyılda bugünkü Tekir mevkiine, yarımadanın ucuna taşındı; daha önceki yerleşimin bugünkü Datça civarında olduğu düşünülüyor.

Kent hem anakaraya hem de karşısındaki Deveboynu (antik Triopion / Kap Krio) yarımadasına yayılmıştı; ikisi antik çağda bir set ve köprüyle bağlanıyordu, bugün ince bir kum berzahı görülüyor. Bu set kıyıyı ikiye bölerek iki ayrı liman yaratmış: güneydeki liman iki güçlü dalgakıranla ayrıca kapatılmıştı. Rüzgâr hangi yönden eserse essin gemilerin sığınabileceği bir liman olması, kentin zenginliğinin sebebiydi.

Antik dünyanın en önemli astronom ve matematikçilerinden biri; gök cisimlerinin hareketini açıklamak için kurduğu iç içe küreler modeli yüzyıllarca kullanıldı. Sayfanın ilerisinde göreceğiniz antik güneş saati, kentin gökbilimle ilişkisinin somut izi.

Dünyanın yedi harikasından biri sayılan İskenderiye Feneri'ni yapan mimar Knidosluydu. Yarımadanın ucunda, bugün Deveboynu Feneri'nin durduğu burunda büyümüş birinin gidip antik çağın en ünlü fenerini inşa etmesi, buranın denizle ilişkisini özetliyor.

Pers sarayında hekimlik yapmış, Pers tarihi üzerine yazmış bir Knidoslu. Knidos'un hekimlik okulu antik çağda adını duyurmuştu; kentin ünü yalnızca ticaretten gelmiyordu.

Yaşlı Plinius'un anlattığına göre heykeltıraş Praksiteles iki Aphrodite yontmuş: biri giyinik, biri çıplak. Kos halkı giyinik olanı almış, çıplak olanı Knidoslular. Knidos heykeli yuvarlak planlı bir tapınağa yerleştirmiş ve eser antik dünyanın en ünlü heykeline dönüşmüş; Plinius onun için yalnızca Praksiteles'in değil, dünyadaki bütün eserlerin üstünde demiş. Kentin gelirinin bir kısmı, yalnızca bu heykeli görmeye gelen ziyaretçilerdenmiş.

İngiliz arkeolog Charles Newton 1857–58'de Knidos'ta kazı yaptı. Buradan çıkan iki büyük eser — altı ton ağırlığındaki Knidos Aslanı ve Demeter kutsal alanından çıkan Demeter heykeli — kazıdan kısa süre sonra Londra'ya götürüldü. İkisi de bugün British Museum'da. Yani Knidos'un en tanınmış parçaları kentin kendisinde değil; gezerken bunu bilmek, boş görünen alanları okumayı kolaylaştırıyor.

Tiyatro kalıntıları, tapınaklar ve antik güneş saati görülebiliyor. Kalıntılar yamaca yayıldığı için gezerken hatırı sayılır bir yürüyüş yapıyorsunuz; rahat ayakkabı ve şapka işinize yarar. Hemen yanındaki koyda denize de girilebiliyor.

Knidos'un ucundaki Deveboynu Burnu'nda 1931'den beri çalışıyor. Dokuz metrelik kule deniz seviyesinden 104 metre yükseklikte; ışığı 10 deniz mili öteden görülüyor. Ege ile Akdeniz'in buluştuğu noktayı işaretler. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü işletiyor; fener ve lojman tescilli yapı olduğu için içeri girilmiyor, manzara burundan izleniyor.

Palamutbükü ve Yazıköy üzerinden batıya devam ediliyor; Belen, Knidos'a giden yol üzerindeki son köy. Yol boyunca yol üstü tezgâhlarda badem ve zeytinyağı satılıyor, mola için iyi bir nokta. Yol dolambaçlı olduğu için 40 km'yi Datça hızında değil, Datça yolunda düşünün.

MUTTAŞ'ın 9-5 numaralı hattı Palamutbükü, Çeşme, Cumalı ve Belen üzerinden gidiyor: 40 km, günde tek sefer, gidiş 16:00 dönüş 20:40. İki şeye dikkat: hat Belen köyüne kadar, ören yerinin kapısına değil; ve 16:00'da yola çıkınca ören yerini gezmeye vakit kalmıyor. Otobüs Knidos'u görmek için değil, o yöne ulaşmak için bir seçenek. Saatler yaz ve kış döneminde değişebiliyor.

Datça limanından kalkan uzun tur, antik Knidos'a uğrayan tam gün rota. Kenti denizden görmenin kendi avantajı var: iki limanı ve aradaki berzahı ancak sudan bakınca bir bütün olarak anlıyorsunuz. Ören yerine giriş ücreti genelde tur fiyatına dâhil değil; yanınızda nakit bulundurun.

Karia Yolu'nun iki etabı Knidos'a bağlanıyor: #12 Palamutbükü'nden antik kente uzanıyor, #13 ise Deveboynu Burnu'ndan kuzeye, Mersincik'e iniyor. İkisi de zor sayılıyor ve rüzgâra açık; #13, yarımadanın en ıssız kısmından geçtiği için tek başınıza yürünmemesi öneriliyor. En iyi mevsim kış ve ilkbahar.

Badem ağaçlarının arasından inilen, Knidos'a yakın sakin bir sahil. Antik kenti gezdikten sonra serinlemek için en pratik durak.

Mersincik ile Knidos arasında kalan, denize 2500 yıllık antik taş basamaklarla inilen olağanüstü bir koy. Sadece yürüyerek ya da tekneyle ulaşılıyor; Datça'nın en özel yerlerinden biri. Knidos'un antik çağdaki etkisinin kıyıya kadar uzandığını gösteren somut bir iz.

Knidos'a giden yol üzerindeki son köy. Badem ve zeytinyağı üretimiyle bilinir; yol üstü tezgâhlardan yerel ürün almak için iyi bir mola noktası. 9-5 numaralı köy otobüsünün de son durağı.